Granice literatury i pogranicza literaturoznawstwa

Danuta Ulicka

Wydawnictwo Wydział Polonistyki UW

Cena: 30 złotych

Książka ma kilka wątków. Po pierwsze podejmuje próbę reinterpretacji głównych tez Ingardenowskiej filozofii literatury z punktu widzenia koncepcji ukształtowanych w literaturoznawstwie anglosaskim w latach 70-tych pod wpływem filozofii lingwistycznej J. L. Austina, znanych pod nazwą teorii literatury jako aktu mowy. Po drugie rozważa możliwe źródła zaskakującej zbieżności idei fenomenologa polskiego z koncepcją, która powinna jej być całkowicie obca - nurtem lingwistycznym filozofii analitycznej. Rozważania na ten temat prowadzą Autorkę do wniosku, iż inspiracji należy poszukiwać w polskiej filozofii analitycznej - szkole lwowskiej ukonstytuowanej przez i wokół Kazimierza Twardowskiego, do której wychowanków, przynajmniej przed wyjazdem do Getyngi i bezpośrednim wpływem wczesnej fenomenologii E. Husserla - należał m.in. Roman Ingarden. Analiza wątków semantycznych w filozofii lwowskiej i analiza koncepcji tych badaczy literatury, którzy pozostawali pod wpływem koncepcji Twardowskiego i jego uczniów pozwala, po trzecie, na wysunięcie tezy, iż w latach dwudziestych - trzydziestych w literaturoznawstwie polskim rodziły się idee - zrodzone równocześnie pod wpływem oddziaływania neoidealizmu niemieckiego, francuskiego i włoskiego - kwestionujące "literacką" specyfikę literatury i odrębność nauki o niej wobec nauk o innych zjawisk językowych. Idee te weszły do współczesnego obiegu naukowego głównie za sprawą prac myślicieli zaliczanych do postmodernistów. Jednakże z przeprowadzonych analiz zdaje się jednoznacznie wynikać, że ich geneza jest wcześniejsza i że w istocie ( po czwarte) przełom postmodernistyczny powtarza model literatury i metod jej badania proponowanych już przez twórców przełomu antypozytywistycznego. Na tym tle humanistyka polska, w której krzyżowały się rozmaite wpływy, oddziaływania i interpretacje, ukazuje się jako szczególnie atrakcyjna i warta przemyślenia.